Filament Çeşitleri: Hangi Malzeme Ne İçin Kullanılır?

Filament, makaralarda satılan ve nozzle (filamanı eriten uç) tarafından ısıtılıp katman katman basılan termoplastik malzemedir. İlk 3D yazıcın için PLA, dayanıklı parça için PETG, dışarıda duracak parça için ASA, esnek parça için TPU yeterli bir başlangıç haritasıdır. Aşağıda en yaygın malzemelerin zorluk düzeyini, sıcaklık aralığını ve kullanım alanını bulacaksın. Tüketici 3D yazıcılarında yaygın filament çapı 1,75 mm'dir.

Hangi filament ne için kullanılır?

Tabla (ısıtmalı baskı yüzeyi) için PLA'da 50-60 °C, PETG'de 70-90 °C, ABS'de 90-110 °C aralığı veriliyor. PLA'nın nozzle aralığı rehberden rehbere değiştiği için makaranın üzerindeki üretici aralığı her zaman bu tablodan önceliklidir; tablodaki değerleri ilk deneme için başlangıç noktası say.

Fan ayarı da malzemeye göre değişir: PLA'da fan %100'e kadar açılır, PETG'de %30-50 yeterlidir, ABS'de soğutma minimum ya da kapalıdır.

Kapalı kasa gerekir mi?

Kapalı kasa (enclosure), baskı alanını çevreleyip sıcaklığı sabit tutan gövdedir. Gereksinim malzemeden malzemeye değişir.

PLA kasa istemez; çarpılması düşüktür. Bu yüzden açık kasa bir 3D yazıcıyla da rahat basılır.

ABS ısıtmalı tabla ve kontrollü ortam ister. Soğurken büzüldüğü için çarpılmaya (köşelerin tabladan kalkmasına) eğilimlidir, basım sırasında koku da çıkarır. ABS'ye başlamadan önce kapalı kasa ve havalandırma planı yapmak gerekir.

Naylon da çarpılmaya yatkındır; yüksek ortam sıcaklığı bunu azaltır. Karbon fiber katkılı poliamidler ise kasasız basılabilir.

PETG konusunda rehberler ayrışıyor. All3DP çarpılmaya az eğilimli olduğunu ve kapalı hazneye ihtiyaç duymadığını söylerken, Creality ısıtmalı tabla ve kontrollü ortam öneriyor. Açık kasa bir 3D yazıcıda PETG basacaksan filament üreticisinin ve 3D yazıcı markasının önerisine bak.

PLA mı PETG mi, başlangıç için hangisi?

PLA en yaygın filamandır, basımı kolaydır, çarpılması düşüktür ve yeni başlayanlar için en uygun seçenektir. Isı direnci düşüktür ve gerilim altında kırılgan hale gelir: sıcak ortamda yumuşar, yük altında çatlar. Çekme dayanımı yaklaşık 60 MPa, kopma uzaması yaklaşık %6'dır.

PETG ise ABS'ye yakın dayanımı PLA'ya yakın kullanım kolaylığıyla birleştirir. Neme dayanıklıdır, katman yapışması güçlüdür. Çekme dayanımı yaklaşık 50 MPa, kopma uzaması yaklaşık %15'tir; yani PLA'dan daha esnek davranır. Düşme ya da darbe gören parçalarda PETG daha mantıklıdır. Dekoratif ve yük taşımayan parçalarda PLA yeterlidir.

Hangisini seçeceğine karar veremiyorsan temel kavramları 3D yazıcı nedir rehberinde bulabilirsin.

Dışarıda, esnek ve aşınan parçalar için hangi filament?

Dışarıda duracak parça: ASA. Güneşe ve dış etkenlere maruz kalacak parçalarda ilk akla gelen seçenektir. UV'ye dirençlidir, ABS'ye benzer avantajlar sunar ve bahçe donanımı ile dış mekân kasalarında kullanılır. Çekme dayanımı yaklaşık 45 MPa'dır. ABS de güçlü ve ısıya dayanıklıdır (çekme dayanımı yaklaşık 40 MPa), ama dış mekân kullanımı için UV direnci olan ASA daha net bir tercihtir.

Esnek parça: TPU. TPU çok esnektir ve şok emer; çekme dayanımı yaklaşık 30 MPa, kopma uzaması yaklaşık %500'dür. Telefon kılıfı, conta ve sızdırmazlık parçaları için uygundur. Basımı için direct drive (filamanı nozzle'a yakın iten ekstruder) gerekir. Zorluk derecesi kaynaklara göre "zor" ile "orta" arasında değişiyor; deneyimli kullanıcılara daha uygun. TPE ise TPU'dan daha yumuşak ve elastiktir; Creality'ye göre genelde profesyonel ve endüstriyel kullanımda yer alır. Çok iplik çeker ve retraction (filamanı geri çekme) ayarı hassas yapılmalıdır; fazla retraction filamanın yığılıp sıkışmasına yol açabilir. Esnek filamentlerin (TPU, TPE, PEBA) Shore sertliği 65A-98A arasındadır.

Aşınan mekanik parça: naylon. Naylon dayanıklıdır ve aşınmaya dirençlidir; dişli ve menteşe gibi fonksiyonel parçalar için uygundur. Orta-zor seviyededir ve yalnızca deneyimli kullanıcılara önerilir. Nemi kolay emer: nemli filament kabarcık, düzensiz katman ve kötü yüzey verir, bu yüzden basmadan önce kurutmak şarttır. Türleri PA6, PA6/66, PA11 ve PA12'dir. PA6 en uygun fiyatlı olandır, yaklaşık 30 $/kg; kompozit naylonlar PA12'den daha pahalıdır. Esnek filamentlerde (TPU, TPE, PEBA) kilo fiyatı 25-200 $/kg arasında değişiyor. Bunlar dolar fiyatlarıdır; Türkiye'den alırken satıcının kilo başına TL fiyatını makara ağırlığına göre karşılaştır.

Güvenlik notu: ABS basarken koku çıkar, naylon ise güçlü koku ve ultra ince partiküller yayabilir. İkisini de iyi havalandırılan bir odada ya da kasada bas. Basım sırasında ısıtmalı tablaya elini sürme.

Özel katkılı ve mühendislik filamentleri haritanın kenarında kalıyor:

• Karbon fiber ve cam fiber katkılı: Karbon fiber hafif ve sert, cam fiber dayanım ve rijitlik artırılmış; karbon fiber sertleştirilmiş nozzle ile kullanılır. Zorluk orta-yüksek.
• Ahşap katkılı: Zımparalanıp boyanabilir, basımı kolay.
• Metal katkılı: Metalik görünüm ve ağır his verir, parlatılabilir; zorluk orta-yüksek.
• Silk PLA: Parlak ve pürüzsüz yüzey verir, dekoratif işler için.
• Karanlıkta parlayan: Güvenlik işaretleri ve yenilik ürünleri için.
• PVA ve HIPS: Çözünen destek malzemeleridir. PVA suda çözünür ve çift ekstrüzyon gerektirir; HIPS limonenle çözünür ve genelde ABS ile kullanılır.
• PC, PEEK, PEI: Yüksek ısı direnci ve dayanım gerektiren malzemeler. PC yüksek nozzle sıcaklığı ister; PEEK ve PEI endüstriyel sınıftır.

Zorluk derecelerinin bir kısmı Creality'nin kendi blog yazısından geliyor (PC için "çok zor", PEEK ve PEI için "zor"). Bu bir üretici bakışıdır, kendi 3D yazıcında deneyim farklı olabilir. Her malzemenin ayrıntısı için Filament ve Malzeme kategorisine bakabilirsin.

Hangi filamenti seçmeli?

1. Yeni başlıyorsan: PLA ile başla.
2. Dayanıklılık istiyorsan: PETG'ye geç.
3. Dışarıda kullanacaksan: ASA'yı düşün.
4. Esneklik istiyorsan: TPU al, direct drive ekstruderli bir 3D yazıcı kullan.
5. Aşınan mekanik parça basacaksan: Naylon dene, kurutmayı unutma.

Baskı tablaya tutmazsa ilk katman rehberi, ABS ve ASA için açık kasa ile kapalı kasa arasında kaldıysan A1 mi P2S mi karşılaştırması işine yarar.